Thanh Tịnh....

[THAINGO-A1]

THANH TỊNH - NHÀ THƠ CỦA MIỀN SÔNG HƯƠNG - NÚI NGỰ.

"Hằng năm, cứ vào cuối Thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường.

........ Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm lấy tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần nhưng lần này tôi tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh đều thay đổi vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học. ......"

Người nào ở vào lứa tuổi Thanh Tịnh hay nhỏ hơn chút ít, đã từng sống và đi học ở làng quê mà không xúc động trước đoạn văn êm ái, dịu dàng nầy. Tôi cũng vậy. Thuở nhỏ, tôi cũng sống ở miền quê và những năm đầu đời cũng đi học ở trường làng. Làm sao tôi quên được những buổi sớm đi trên con đường đất quanh co viền cỏ xanh mơn mởn dẫn đến trường làng sơ học, cạnh đình làng có gốc đa cổ thụ và dòng sông La Thọ êm đềm chảy về xuôi. Cái ấn tượng ấy không hề phai trong tâm hồn non trẻ của tôi cho đến khi đọc được những dòng trên đây của Thanh Tịnh, tôi nhận thấy một sự đồng cảm lạ lùng!.

Lớn lên một chút, theo học chương trình Pháp, đọc được nhiều áng văn thơ tuyệt tác của đất nước văn học này, tôi rất yêu Hugo, Musset, ..... nhưng đặc biệt yêu thích Anatole Frace vì đoạn văn tả cảnh ngày khai trường rất đặc sắc của ông:

"Tôi sẽ kể cho các bạn nghe những điều đã nhắc tôi nhớ lại, mỗi năm, cảnh trời thu mây phủ, những bữa cơm đầu tiên dưới ánh đèn và những chiếc lá úa vàng trong những vòm cây rung động. Tôi sr4 kể cho các bạn nghe những điều tôi đã trông thấy khi tôi đi qua vườn Luxembourg trong những ngày đầu tháng 10, khi ấy trời đang buồn và đẹp hơn lúc nào hết vì là lúc mà lá cây rơi từng chiếc một trên vai trắng của những pho tượng. Tôi đã thấy gì trong khu vườn đó, ấy là một cậu bé con hai tay bỏ vào túi, cặp sách trên lưng, đến trường vừa đi vừa nhảy nhót như một con chim sẻ. Chỉ có trong trí tưởng của tôi là trông thấy cậu, vì cậu bé con ấy là một cái bóng, bóng của tôi đã 25 năm về trước.

Cách đây 25 năm, cũng vào độ này, mỗi buổi sáng trước 8 giờ, cậu đi qua khu vườn xinh đẹp ấy để đến lớp. Lòng cậu hơi xao xuyến vì hôm đó là ngày khai trường. ......."

Đoạn văn trên đây của Anatole France rất hay, có thể hay hơn đoạn văn vủa Thanh Tịnh, nhưng văn của Thanh Tịnh và cái làng Mỹ Lý của ông gần gủi với ta hơn. Ông viết rất chân tình và lời văn gợi cảm.

Thanh Tịnh sinh ngày 12 /12/1911 tại xóm Gia Lạc, ven sông Hương, ngoại ô thành phố Huế. Lúc nhỏ tên là Trần văn Ninh đến năm 1917 đổi là Trần Thanh Tịnh. Ông học trường Đông Ba, trường dòng Pellerin, có bằng Thành Chung, từng làm hướng dẫn viên du lịch, đạc điền, dạy học, có thơ đăng báo: Phong Hóa, Ngày nay, Hà Nội báo, Tinh Hoa, Tiểu thuyết thứ năm....

Về văn xuôi, ngoài tập Quê Mẹ, Thanh tịnh còn xuất bản: Chị và em (truyện ngắn 1942); Ngậm ngải tìm trầm (truyện ngắn 1943); Xuân và Sinh (truyện dài 1944); Những giọt nước mắt biển (truyện ngắn 1956).

Về thơ: năm 1937 Thanh Tịnh đã cho xuất bản tập: "Hận Chiến Trường" tập thơ duy nhất của ông, không tái bản.

Trước Cách mạng, bài thơ "Mòn mỏi" của ông được nhiều người yêu thích ....
-Này lặng em ơi, lặng lặng nhìn.
Phải chăng mình ngựa sắc hồng in ?
Nhẹ nhàng em sẽ buông rèm xuống.
Chị sợ trong sương bóng ngựa chìm.

Và, cô em trả lời:
-Ngựa hồng đã đến bên hiên.
Chị ơi, trên ngựa chiếc yên ...... vắng người!

Năm 1936, Hà Nội báo tổ chức cuộc thi thơ Thanh Tịnh được trao giải nhất với bài thơ "Lời cuối cùng"

- Còn mồ mẹ - Nếu cha muốn biết,
Phải hướng nào, con nói cùng Cha. ?

- Con lặng chỉ, bầu trời xanh biếc,
Và bên trời, chỉ nội cỏ xa !

Tình quê hương còn đọng lại trong ông những kỷ niệm khó phai về mấy năm học đầu đời ở trường làng Mỹ Lý:

Trường học làng tôi ở cạnh đình.
Một trường ba lớp vẻ xinh xinh.
Trước trường có mấy cây đào lớn.
Thường quyến lòng tôi những cảm tình.

Nhưng rồi ông cũng lớn lên, cũng phải xa trường:
Hôm nay thôi học ở trường quê.
Nhớ lại, lòng tôi cảm nặng nề.
Những buổi thu sương buồn ảm đạm.
Trống trường vang dội phía sau đê.

Ông có người vợ yêu và hai con để lại xứ Huế rồi ra đi biền biệt ba mươi năm, không tin tức. Không thể chờ đợi mãi, Bà đã "ôm cầm sang thuyền khác". Khi Ông gặp lại cố nhân thì "gạo đã thành cơm" chỉ biết ngậm ngùi cho số phận Trong bài thơ "Gặp lại". Bài thơ cuối cùng của đời ông, ông viết:

Người cũ đây rồi, bạn cũ đây.
Cầm tay lại nói chuyện chia tay.

Và:
Cũng quên khóc trước hay cười trước.
Chỉ thấy bên song nắng võ vàng...

Khi đất nước chưa thống nhất, ở ngoài Bắc, Thanh Tịnh thường có câu nói đùa: "Thống nhất sớm, thì về Phú Vân Lâu (Huế), thống nhất lâu thì về Văn Điển (nghĩa trang Văn Điển ở Hà Nội) Ông đã may mắn về Phu Văn Lâu để vĩnh viễn nằm lại nơi quê hương yêu dấu của mình. Ông mất ngày 17/7/1988.

(Theo HUYỀN VIÊM)