NHÀ THÆ NGUYỄN DUY .

[THAINGO-A1]

NHÀ THƠ NGUYỄN DUY …VỀ NHÀ VỚI VỢ











Trong tập thơ VỀ (tập hợp những bài viết từ l990 đến 1994) xuất bản cuối năm l994, nhà thơ Nguyễn Duy đã thể hiện rất rõ quan điểm mỹ học “Về với cội nguồn “ của thơ Nguyễn Duy:



Rơm rạ ơi ta trở về đây

Xin cúi lạy vong linh làng mạc

Bà và mẹ hóa cánh cò cánh vạc

Ông và cha man mác kiếp trâu cày

Rơm rạ ơi ta trở về đây

Ngôi chùa cũ mái đình xưa khuất bóng

Cỏ áy vàng bãi tha ma vắng

Lòng ngổn ngang gò đống tổ tiên nhà

( Về đồng )



Những câu thơ nặng trĩu hồn quê, lay động tận trong sâu thẳm tâm linh và như từ lúc nào đưa người đọc trở về với bản ngã, với những gì con người nhất. Một lần tôi hỏi Nguyễn Duy, tại sao một con người có máu lang bạt kỳ hồ rất mạnh như anh lại ra hẳn một tập thơ VỀ, anh nói rất rõ:”Đường về trên đồ thị thời gian của thơ tôi như một vòng luân hồi. Tôi đã thử theo nhiều nẻo đường thơ mong đi tìm cho mình một giọng điệu lạ, lòng vòng mãi, lại lần mò về chính cái điểm khởi đầu cuộc hành trình của mình, đó là thơ sáu tám. Kế đó là đường về trên đồ thị không gian thơ tôi, lang bạt hết miền đất này sang vùng trời nọ, rồi lại trở về với vũ trụ chính mình nơi có tất cả những gì gần gũi, thân thuộc, máu thịt nhất của mình. Thêm nữa là sự trở về trong tâm linh, làm thức dậy ký ức cùng những giá trị tinh thần đang rũ rượi ngủ mê hoặc đang chết dần trong lòng mình. Thêm nữa là… về già, về vườn, về nhà với vợ…”.



Và thế là chúng ta có tập thơ VỢ ƠI…



Tập thơ VỢ ƠI…(tập hợp 18 bài viết từ 1971 đến 1994 do NXB Phụ nữ xuất bản cuối năm1995) là sự về với vợ trăm phần trăm của thơ Nguyễn Duy. Những bài thơ này đã in rải rác trong các tập thơ trước đó của Nguyễn Duy, lúc đó, đặt bên cạnh những bài thơ có tính thời cuộc bức xúc, nóng bỏng khác, những bài thơ về với vợ có vị trí khiêm nhường, tĩnh lặng, giản dị… Nhưng khi được tập hợp lại thành một chủ đề về với vợ thì tập thơ “VỢ ƠI…” khiến người đọc giật mình về độ lớn cũng như chiều sâu của hình tượng văn học NGƯỜI VỢ trong thơ Nguyễn Duy. Xin dẫn lại nguyên văn bài thơ “Vợ ơi…” và tôi tin rằng bất kỳ bậc mày râu nào cũng sẽ thấy mình bé nhỏ trước người vợ bình dị mà vô cùng lớn lao khi trở về với vợ :



Khi trong túi có mấy đồng ngọ nguậy

Ta chạy rông như gì nhỉ - quên đời

Lúc xơ xác bờm xơm từng sợi tóc

Đói lả mò về

Cơm đâu

Vợ ơi…

Và tao tác bạn bè cơn hoạn nạn

Đòn du côn tóe máu tâm hồn

Và tung tóe cả bướm vàng bướm trắng



Móc họng mửa ra cầu vồng bảy sắc

Vợ dìu ta

Từng bậc

Thang mòn

Đêm huyền ảo một kinh kỳ se lạnh

Một mình ta cô quạnh giữa muôn người

Mặt sông lạ gợn nếp nhăn đuôi mắt

Bủn rủn buồn

Ta thầm kêu

Vợ ơi…

(Praha,7-1990 – Hà Nội,12-1990)

[THAINGO-A1]

Có một buổi chiều nào
Tác giả: Nguyễn Duy


Rồi ngày mai trong một giấc mơ nào
Em có gặp lại những gì đã mất
Trường lớp lạ ngày nào ta biết mặt
Bạn bè đông tan học rủ nhau về
Những tên người vô cớ gọi trong mê
Sáng thức dậy thấy lòng vui rộn rã
Những bài thơ chuyền tay nhau vội vã
Bỗng ngày nào anh chợt nhận ra em
Một tên người xa lạ tự nhiên quen
Từ lúc ấy lòng anh như trẻ mãi
Và lòng em cũng vô cùng thơ dại
Ta yêu nhau không một lí do nào
Khắp đất trời mới mẻ lạ lùng sao
Thế giới đẹp như trang hoàng trở lại
Những chiếc lá rụng trong chiều lộng lẫy
Cũng nghiêng mình thủ thỉ lúc ta qua
Và một điều huyền bí được sinh ra.

Như tất cả, hẳn là em cũng có
Những ngăn kéo của lòng mình nho nhỏ
Ngăn giấu ô mai, ngăn giấu vui buồn
Và ngăn nào cất giữ những nụ hôn
Ngăn nào nữa cất những lời hứa hẹn
Dẫu lời hứa không bao giờ đúng hẹn
Những chuyến tàu lỡ bến đã từ lâu
Giữa những mặt người thấp thoáng qua mau
Em có thấy bóng ai đang sững lại
Ấy là anh của một thời trẻ dại.
Rồi ngày mai trong một giấc mơ nào
Em có gặp lại những gì đã mất
Những thanh kẹo nguyên màu trong kí ức
Vẫn chưa bong lớp giấy cuối cùng
Một bầu trời lặng lẽ đến bao dung
Tiếng chân bước nôn nao ngoài cửa lớp
Trong ánh mắt bao niềm vui choáng ngợp
Mỗi ngày qua như một chuyến đi dài
Tiếng cuộc đời giục giã ở bên tai.
Kỉ niệm cũ xếp đầy trong trí nhớ
Như nét mực thấm qua từng trang vở
Bàn tay em hờ hững lật qua dần
Có lúc nào em dừng lại, bâng khuâng
Như bóng nắng ngoài kia chưa nỡ tắt
Mặt trời xuống sợ ngày vui sẽ hết.

Rồi ngày mai một buổi chiều nào
Trên con đường bóng tối phủ từ lâu
Em mệt mỏi giữa dòng đời khắc nghiệt
Những lúc ấy có bao giờ em biết
Những tháng ngày tươi đẹp đã trôi qua
Có một phần lầm lỗi của đôi ta?

[THAINGO-A1]

Tập sơ tuyển Mẹ và em (1987) là tập thơ đặc sắc nhất của anh. Hầu hết những bài thơ hay nhất trong đời thơ Nguyễn Duy đều nằm trọn trong tập thơ ấy."

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa

Bần thần hương huệ thơm đêm
khói nhang vẽ nẻo đường lên niết bàn
chân nhang lấm láp tro tàn
xăm xăm bóng mẹ trần gian thuở nào
Mẹ ta không có yếm đào
nón mê thay nón quai thao đội đầu
rối ren tay bí tay bầu
váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa

Cái cò ... sung chát đào chua ...
câu ca mẹ hát gió đưa về trời
ta đi trọn kiếp con người
cũng không đi hết mấy lời mẹ ru

Bao giờ cho tới mùa thu
trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm
bao giờ cho tới tháng năm
mẹ ra trải chiếu ta nằm đếm sao

Ngân hà chảy ngược lên cao
quạt mo vỗ khúc nghêu ngao thằng Bờm...
bờ ao đom đóm chập chờn
trong leo lẻo những vui buồn xa xôi

Mẹ ru cái lẽ ở đời
sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn
bà ru mẹ ... mẹ ru con
liệu mai sau các con còn nhớ chăng

Nhìn về quê mẹ xa xăm
lòng ta -- chỗ ướt mẹ nằm đêm xưa
ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương.

Saigon, Mùa thu 1986

[THAINGO-A1]

Thơ Nguyễn Duy Lụt trắng đồng mà không trắng lòng



TT - Trong thơ Nguyễn Duy có nhiều bão lụt. Nhà thơ, như một lời tự bạch, cũng đã từng nhìn lại “nhân thân” của mình: Tôi trót sinh ra nơi làng quê nghèo/quen cái thói hay nói về gian khổ/dễ chạnh lòng trước cảnh thương tâm...

“Lụt trắng đồng mà không trắng lòng” (Tết ở vùng quê sau lụt), nên bão lũ cứ mãi là nỗi ám ảnh trong thơ Nguyễn Duy, hết năm này lại sang năm khác. Mùa bão lũ năm nay, “không làm được thơ thì gửi Tuổi Trẻ mấy bài thơ về đề tài này, xin được gửi luôn toàn bộ nhuận bút vào quĩ cứu trợ đồng bào bị bão lụt”. Nhà thơ gai góc ngày nào chầm chậm nói vậy.

Mùa nước nổi

1. Em đi vớt vát lúa trời
áo hình nhân dán thân người mỏng mai

Gió làm cho nón đứt quai
cho xuồng ba lá xoay hoài lưới mưa

2. Nước như chưa nước bao giờ
lụt như lụt tự ngày xưa lụt về

Làng như làng mạc thủy tề
em như em giữa bốn bề thủy tinh

3. Một cơn lũ động âm binh
để em trắng toát một mình loay hoay

Rắn bầy ngóc cổ ngọn cây
để con cò rã cánh bay mút mùa

4. Lội tìm bóng cũ đồng xưa
lúa vừa bén rễ em vừa đi xa

Đêm suông rỗng tuếch trăng tà
xuồng ba lá với em ta đâu rồi?...

(Đồng Tháp Mười, sau lụt 1991/ tập thơ Về - 1994)

Dân ơi

Năm nay lại lụt trắng đồng
quê ta lại tỏng tòng tong mùa màng
làng ta lại lóp ngóp làng
lòng ta lại ếch nhái hoang cả lòng

Bà con mất bữa nhiều không
những ai bị gậy phiêu bồng chân mây
bóng ai lỏng khỏng hình cây
căm căm gió bấc thế này làm sao?

Bạn ơi dù có thế nào
giữ cho nhau sắc hoa đào nghìn năm
tốt lành lời chúc sang xuân
nén nhang bái tổ khấn thầm: Dân ơi!...

(Gửi về quê nhà, vụ lụt năm Đinh Sửu, 1997/ tập thơ Bụi - 1997)

Thơ tặng người ăn mày

Ăn mày là ai? Ăn mày là ta
Đói cơm rách áo hóa ra ăn mày

(Ca dao)

Sân ga Thanh Hóa chiều mưa đổ
một người mẹ dắt con
một em gái mắt tròn đen lay láy
một bàn tay chìa ra run rẩy...
một thều thào như với riêng tôi
"Ai làm ơn nuôi cháu nên người?"

Trả lời thế nào với cái nhìn đen láy?
với bàn tay run run chìa ra đấy?
tôi nhận diện bàn tay vàng móng ấy
tay cấy cày làm nên gạo nuôi tôi

Bây giờ đồng trắng nước trôi
bàn tay xỉa mặt tôi gấp gáp?
hay là chính mẹ tôi từ dưới đất
dắt đất lên thử lòng tôi chăng?

Tôi giấu mặt vào giữa đám đông
đám đông chảy như một dòng nước xiết
tay lần mãi hầu bao rỗng lép
chả lẽ moi ra một nhúm ngôn từ đẹp
trả vào lòng tay trũng như đồng chiêm
đang ngửa lên?

Nhận về nuôi giúp mẹ đứa em?
chữ nghĩa tôi không sàng thành gạo
trong túi chỉ còn lạo xạo vài bài thơ

Như đứa con bất hiếu tôi quay đi
xin nhận lấy tròn đen hai con mắt
con mắt trẻ thơ thành con ong đất
đào thịt chui vào ngực tôi

Hai con ong tôi xin tự nguyện nuôi
để cho mũi nọc ong độc địa
xâm lên vách tim tôi một dòng mai mỉa:
"cảm ơn lòng nhân ái của nhà thơ”.

(Quê nhà, vụ lụt năm Quí Sửu - 1973, tập thơ Quà tặng - 1990)