THÂM TÂM

[THAINGO-A1]

THÂM TÂM VỚI " TỐNG BIỆT HÀNH ".

Đưa người ta không đưa qua sông .
Sao có tiếng sóng ở trong lòng .
Bóng chiều không thắm , không vàng vọt .
Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong ?.

Đó là 4 câu thơ mở đầu cho bài Tống Biệt Hành ,bài thơ đã làm nên sự nghiệp văn chương của Thâm Tâm .
Thâm Tâm tên thật là Nguyễn Tuấn Trình ,sinh ngày 12 /5 /1917 tại Hải Dương , xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo vá đông con .Sau khi học hết bậc Tiểu học ,ông phải ở nhà giúp gia đình đóng sách và nấu bánh kẹo .Khoảng năm 1938, ông cùng gia đình lên Hà Nội sống bằng nghề vẽ tranh Bờ Hồ ,làm đồ gốm và bắt đầu viết văn . Ông cộng tác với Tiểu thuyết thứ bảy , Tiểu thuyết thứ năm ,Ngày Nay ,Bắc Hà .
Sau Cách mạng tháng tám ,ông công tác ở Hội Văn hóa cứu quốc và làm Biên tập viên cho tạp chí Tiên Phong .Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ , ông nhập ngũ ,làm Thư ký tòa soạn báo Vệ Quốc Quân ,cơ quan ngôn luận của Quân đội nhân dân VN .ông vừa làm thơ ,vẽ tranh châm biếm ,viết tin ,soạn kịch .
Năm 1950 Thâm Tâm đi chiến dịch Cao Lạng để làm báo ngoài tiền tuyến.
Ngày 18 /8, một cơn sốt rét ác tính đã cướp mất đời ông ở tuổi 33 tại xã Phi Hải , huyện Quảng Hòa ,tỉnh Cao bằng .
Lúc đầu ,vì dùng văn chương để làm kế mưu sinh nên Thâm Tâm viết nhiều thể loại . Về truyện , ông có Tiểu thuyết Thuốc mê (1943 ) Đại đội Kim Sơn (1948 ).Về kịch có các vở :Sương Tháng Tám (1939 ): 19 tháng 8 (viết chung với Trần Huyền Trân );Lối sống ; Nga Thiên Hương ;Đầu quân vào Nam (1945 ); Lá cờ máu (1946 ). Về Tiểu luận có : Văn thơ bộ đội .(1949 )
Nhưng , chỉ có thơ mới làm Thâm Tâm nổi tiếng. Thơ của ông để lại không nhiều , khoảng 20 bài, trong đó có bài Tống Biệt Hành đã mang lại cho ông vòng nguyệt quế .Bài thơ nầy thành công nhất ,được Hoài Thanh -Hoài Chân tuyển vào cuốn Thi Nhân Việt Nam và người yêu thơ nào cũng biết . Trước Cách Mạng Tháng Tám ,thơ Thâm Tâm rất buồn , cái buồn của người bất đắc chí , chỉ biết đi là đi , chia biệt ,mong chờ , đượm cái khí thế "trượng phu " thời cổ ,hào hùng thì ít ,u hoài thì nhiều :
Chim nhạn , chim hồng rét mướt bay .
Vuốt cọp , chân voi còn lận đận ..."
Thâm Tâm buồn vì nhiều lẽ : vì " sinh bất phùng thời "; vì hoàn cảnh khó khăn ; vì bạn bè ly tán :
Tai hại bao nhiêu sự thực đời .
Trùng lên ,dập hết mộng .như người .
Tưởng yên ổn sống trong khung cổ .
Vút tiếng kèn vang nhắc ....hiện thời ."
Sống dưới thời Pháp thuộc, làm dân một nước nô lệ ,thơ Thâm Tâm biểu lộ nổi bất bình với thời cuộc ,nỗi u uất của thời đại và tâm trạng bế tắc không lối thoát . Nổi đau của Thâm Tâm cũng là nổi đau của những người cùng thế hệ .:
Bọn ta một lớp lìa nhà .
Cháo hàng cơm chợ ,ngồi ca lúa đồng .

Nhưng trong các Văn thi phẩm của Thâm Tâm chỉ có bài thơ Tống Biệt Hành là có thể đứng mãi được với đời . Bài thơ hay và lạ nầy " đượm chút bâng khuâng kh1 hiểu của thời đại " Đã có rất nhiều bài viết về Tống Biệt Hành, hầu hết đều khen nhưng vẫn có chỗ bất đồng ở 3 câu cuối .Có người đã viết " Nếu kể tên 10 nhà thơ VN lớn nhất ,không chắc có Thâm Tâm .Nhưng chọn 10 bà thơ hay nhất khó có thể bỏ qua Tống Biệt Hành .Điều ấy đúng .Bài thơ mở đầu bằng 4 câu rất lạ :
Đưa người ta không đưa qua sông .
Sao có tiếng sóng ở trong lòng .
Bóng chiều không thắm ,không vàng vọt .
Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong ."?
Lạ là ở chổ ý tương phản :Không đưa qua sông sao lại có tiếng sóng ? Bóng chiều không thắm cũng không vàng vọt sao trong mắt lại có bóng hoàng hôn? Lạ và hay cũng là ở chổ đó .
Những câu tiếp theo ,nói lên chí khí của người ra đi : nếu không thành công thì sẽ không có ngày qui cố hương :
Chí lớn chưa về bàn tay không .
Thì không bao giờ nói trở lại ,
Ba năm mẹ già cũng đừng mong .
Tuy vậy ,người ra đi làm sao tránh khỏi nỗi buồn vì còn mẹ già ,hai chị và em thơ ,những người chân yếu tay mềm ,rất cần một đấng nam nhi để làm nơi nương tựa:
Ta biết người buồn chiều hôm trước.
...Ta biết người buồn sáng hôm nay .
Và đoạn kết ,lời lẽ cứng rắn ,cương quyết ,ly khách quyết lòng dứt áo ra đi :
Người đi ! Ừ nhỉ , người đi thực !
Mẹ thà coi như chiếc lá bay.
Chị thà coi như hạt bụi ,
Em thà coi như hơi rượu say !

Có hai ý kiến trái ngược nhau ở khổ thơ nầy:
Y! thứ nhất cho rằng : Người ra đi coi mẹ như chiếc lá bay coi chị như hạt bụi và coi em như hơi rượu say . Như thế có vẻ dửng dưng và tàn nhẫn quá .
Ý thứ hai cho rằng : thà mẹ coi con (ly khách ) như lá bay ,chị coi em như hạt bụi và em gái coi anh như hơi rượu say . Ý người ly khách muốn mẹ , chị và em coi mình như vậy để đỡ nhớ nhung ,thương tiếc ,bận lòng .Ý này dành cho người ra đi một sự thiệt thòi nhưng có thể chấp nhận được nên phần đông ngả về ý kiến nầy .
" Ta hãy chú ý cách ví von : chiếc lá bay ,hạt bụi , hơi rượu say đều là những hình ảnh động ,( v2 hạt bụi cũng bay ,càng bay mạnh , còn rượu thì tất nhiên bốc hơi ,và biến đi đâu mất ) như vậy sẽ không ứng với những người ở lại nhà ,tiếp tục sống một cuộc đời tĩnh tại ,tù túng , Nếu các hình ảnh ấy vận vào người ra đi ,người sắp dấn thân vào một cuộc phiêu lưu vô định ,dễ thường hợp hơn chăng ? Ý nầy nghe ra rất có lý .
Vậy còn người ly khách trong bài là ai ???
(Còn tiếp )