Đặng Thế Phong lênh đênh con thuyền không bến

[PhanGiaHien]

Đặng Thế Phong lênh đênh con thuyền không bến

Hồi đó, năm 1938, nhà xuất bản Mai Lĩnh chuyển từ số 7 Hàng Phèn về số 57 Phúc Kiến (nay là Lãn Ông ) được ít lâu, tờ "Học sinh" - tờ tạp chí ra hàng tuần của Mai Lĩnh dành cho thiếu niên học sinh-nhận thêm một hoạ sĩ vẽ thuê vừa từ Nam Định lên. Người hoạ sĩ ấy tên là Đặng Thế Phong.

Đến bây giờ, khi tên tuổi Đặng Thế Phong cùng những tình khúc của ông đã vượt qua sự lãng quên của thời gian, ta mới nhắc lại chuyện xưa như bồi hồi nhớ về một ký ức lành mạnh. Còn khi ấy,các ông chủ Mai Lĩnh chắc chỉ biết đây là một người học dự thính trường Kỹ nghệ Hà Nội có khả năng vẽ, nên nhận anh chàng với mục đích tạo điều kiện ăn học cho anh. Chắc các ông chủ Mai Lĩnh không bao giờ nghĩ rằng mình đang dinh dưỡng một tài năng âm nhạc dị biệt của nền Tân nhạc Việt Nam,Vừa học, vừa vẽ thuê cho tờ tạp chí, Đặng Thế Phong đã âm thầm tự học nhạc, tự học chơi guitare. Và mày mò viết ca khúc. Những ca khúc đầu tay của ông như: "Sầm Son, trăng sáng, sáng trong rừng..." đã ra đời vào hồi đó.

Đặng Thế Phong sinh vào đầu tiết Thanh Minh năm Mậu Ngọ (1918) tại Thành Nam. Ông thông phán sở trước bạ Đặng Hiển Thế không hiểu sao tự nhiên gắn bó tên mình vào làm tên đệm của cậu con trai thứ ba và đặt tên là Phong. Và ngọn gió mà ông có được đã nhanh chóng tuột khỏi tay ông, tuột khỏi căn nhà ấm cúng mà bà Niệm - vợ ông lam làm ngày vun vén. Học hết năm thứ hai trường trung học Saint - Thomá De Aquin, Đặng Thế Phong mang tuổi 20 của mình lên kinh kỳ cho "thoả chí tang bồng". Đấy là lối hành trình của những ông tổ họ Trần (họ Đặng từ họ Trần mà ra) làm ra cả một cơ đồ nhà Trần lẫm liệt trong lịch sử. Riêng với Đặng Thế Phong, cuộc hành trình theo lối ấy đã ghi khắc tên ông vào trang đầu của lịch sử Tân nhạc Việt Nam.

Ở Hà Nội, Đặng Thế Phong nhập ngay vào phong trào Hướng Đạo. Bài "Đêm thu" được ông viết vào năm 1940 cho lửa trại học sinh. Lúc ấy, Nguyễn Bính - thi sĩ đồng hương và đồng niên với ông đã rất nổi tiếng với giải thưởng Tự Lực Văn Đoàn và đã xuất bản 2 tập thơ "Tâm hồn tôi", "Lỡ bước sang ngang". Và dường như hai nghệ sĩ Thành Nam đồng niên mang mệnh Thiên Thượng Hoá này đều giống nhau một cách hành trình nữa. Đó là cuộc hành phương Nam cũng rất giống cha ông ngày mở cõi. Nhưng nếu như cuộc hành phương Nam của Nguyễn Bính đã đưa chàng thi sĩ của thơ lục bát thế kỷ này đến với cách mạng, thì cuộc hành phương Nam của chàng nghệ sĩ của nổi u uẩn thế kỷ này đến lênh đênh ở một "Con thuyền không bến". Với những ngẫm nghĩ vụt đến khi bên hồ Laket (nay là hồ Vi Xuyên) chiều rung tiếng chuông nhà thờ,hay thẫn thờ bên bến đò Quan để ngơ ngác cùng "cánh buồn nâu", "cánh buồm nâu, cánh buồm...", song phải đến khi lang thang đến Nam Vang-xứ sở của Angko, của Mekong,của biển hồ Tông Lê sáp,Đặng Thế Phong mới hoàn chỉnh được giai điệu lênh đênh cùng "Con thuyền không bến" của mình. Có nỗi niềm chi đó con sông Thương nước chảy đôi dòng mà ông đã có lần cùng gặp với thi sĩ đàn anh đồng hương Vũ Hoàng Chương khi ấy là xếp ga Bắc Ninh.

Nghe "Con thuyền không bến " của Đặng Thế Phong thật thấm thía buồn.Đấy là nỗi buồn bế tắc thời cuộc "Chọn một dòng hay để nước trôi" khi "bâng khuâng đứng giữa đôi dòng nước". Cái bế tắc ấy là mầm mống cho một cao trào cách mạng. Nhưng riêng chàng nghệ sĩ mẫn cảm và can đảm nhận ra cái bế tắc ấy thì lại tiếp tục chìm sâu tới đáy cùng của nỗi u uẩn này.Viết "Con thuyền không bến" vào năm 1941(cũng năm nay,Văn Cao viết "Thiên thai" như một lối giải thoát),Đặng Thế Phong viết "Giọt mưa thu"(đầu tiên lấy là "Vạn cổ sầu") năm 1942(cũng năm ấy Văn Cao viết "Suối mơ").

Nghe đến "Giọt mưa thu" đã cảm thấy sự bế tắc cùng cực này hé lộ một thân phận yếu mệnh. Nhưng cái bế tắc là cái thực ở đời, song không hiểu sao nó thấm vào âm nhạc Đặng Thế Phong thì lại da diết lên một nỗi buồn xa vắng, tinh trong lạ lùng. Một nỗi buồn đẹp như một giáng Kiều. Đấy là nỗi buồn của một khát vọng tự do. Làm gì có bến bờ cho một nỗi buồn rất người như thế?

Ngoài chuyện thời cuộc, Đặng Thế Phong còn buồn hơn vì bệnh lao không gì cứu chữa được cứ gặm nhắm dần trong mình. Đặng Thế Phong rời Hà Nội, vè trút hơi thở cuối cùng tại nhà số 9 phố Hàng Đồng-Nam Định mùa thu năm Nhâm Ngọ 1942. "Con thuiyền không bến" trôi hẵn sang cõi bên kia ở tuổi 24, 24 năm sau, thi sĩ đồng hương đồng niên với ông cũng lại "lỡ bước sang ngang" vào cuối đêm trừ tịch sang năm Bính Ngọ 1966.

Dù Bùi Cong Kỳ có đổi tên"Vạn cổ sầu" thành "Giọt mưa thu" vì thương cho mệnh hệ của bạn thì sự ra đi của "Con thuyền không bến" Đặng Thế Phong cũng để lại đời một "Dương thế bao la sầu". Có lẻ vì vậy nên tác giả"Ngâm ngãi tìm trầm" vốn đã buồn dịu dàng thì trước sự ra đi của Đặng Thế Phong,Thanh Tịnh đã khóc nức nở:

"Đêm Phong vũ khóc hoài thiên cổ luỵ
Đàn mưa reo thổn thức tiếng ly cầm...".

Thoáng chốc mà đã bao mùa xuân qua.Xuân này nếu hai chàng nghệ sĩ còn trên đời thì đã vào tuổi 90 cùng những tác phẩm của họ.Xuân này ai tới thành Nam ăn phở Hàng Đồng ngon nổi tiếng,xin hãy quá bộ ghé tham căn nhà số 9 cùng phố đứng tưởng niệm trước căn nhà ngày xưa.Và nếu bất thần thấy bát hương hoá thìo hãy đọc nốt những câu thơ Thanh Tịnh khóc tài năng âm nhạc độc đáo này:

Ta về gây lại lửa si mê
Phong ơi ! Sinh chí lai hề !
Đốt trầm hương triệu Phong về trần gian
Hồn bay trên những phiếm đàn
Tiếng tơ đồng vọng qua ngàn trúc ty


Tác giả bài viết là NGUYỄN THUỴ KHA,Phan Gia Hiền sưu tầm

[Tulip]

Cám ơn bài viét của anh PGH nha ! TL rất thích nhạc của Đặng thế Phong
nhất là hai bảng nhạc bất hủ Con thuyền không bến và Giọt mưa thu , mong anh cố gắng sưu tầm thêm vài bài giá trị để các bạn thưởng thức , thanks